Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης


gare-saint-lazare

(Claude Monet, Gare Saint Lazare, 1877, Musée d’Orsay)

 

Αγαπημένε Αναγνώστη, μετά από καιρό σε τόπους δροσερού, μετά από διακοπές και πολύωρα απογεύματα στην θάλασσα, κάτω από την σκιά ενός δέντρου και με τη παρέα βιβλίων και ανθρώπων, συνειδητοποιείς πως ο Σεπτέμβρης είναι πιο κοντά από ποτέ (τόσο καιρό που το βασανίζεις το κείμενο, ε όχι μόνο ήρθε, αλλά κοντεύει ο Οκτώβρης). Για άλλους είναι μια εποχή απειλητική και γεμάτη από βροντερές  υποσχέσεις, σχέδια κι όνειρα. Άλλοι τη φοβούνται, άλλοι, όπως εσύ αναγνώστη, εκστασιάζονται από κάθε καινούργια αρχή. Ωστόσο το τέλος του καλοκαιριού παραπέμπει και σε ένα γεγονός που, φαινομενικά και με μια πρώτη σκέψη, δε σου αρέσει. Για ακόμη ένα καλοκαίρι, δεν κατάφερες να διαβάσεις όλα τα βιβλία που είχες στην λίστα σου. Αυτή η άτιμη λίστα μεγαλώνει χρόνο με το χρόνο, σε αναλογική ισχύ με τη βιβλιοθήκη σου και με τους ξεχασμένους κόσμους που κάποτε σε τραβούσαν μέσα τους κι ευτυχώς το κάνουν ακόμα, μέσα από την πλούσια συγκομιδή λογοτεχνικών καρπών. Αυτός είναι ο προσωπικός σου κήπος, άλλωστε.

Πριν μερικά χρόνια είχες επισκεφτεί ένα γνωστό βιβλιοπωλείο της Αθήνας. Κάποια στιγμή, ψάχνοντας ανάμεσα σε τόμους από νουβέλες και διηγήματα, έπεσε στα χέρια σου το βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο : «Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης.» Ο τίτλος του, ως μια γνήσια λογοτεχνική παγίδα, σε έφερε μπροστά από το ταμείο και την, κατ’επέκταση, αγορά του. Η λίστα με τα αδιάβαστα βιβλία, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, στέκεται για ακόμη μια φορά εμπόδιο στην ευμετάβλητη επιθυμία σου για μια ακόμα εξωτική εξερεύνηση, με αναπόφευκτο αποτέλεσμα το πέρασμα τριών χρόνων μέχρι την ανάγνωση του βιβλίου. Βλέπεις, πλέον, κι απτά πως αυτή η καταραμένη λίστα αποτελεί μέρος ενός ιδιότυπου φαύλου κύκλου. Η αγορά ενός βιβλίου οδηγεί στην, χωρίς προηγούμενο, μανία για ανάγνωση. Ωστόσο η λίστα είναι εκεί, κάθε βράδυ, και σε δείχνει με το δάκτυλο τεντωμένο. Κι αναβάλλεις την επικείμενη ανάγνωση.

Ώσπου αναγνώστη φτάνεις στο παρόν που προσδιορίζεται από την ανάγκη σου για κριτική πάνω στο συγκεκριμένο λογοτεχνικό έργο. Για να μιλήσεις όμως με μεγαλύτερη ειλικρίνεια δεν είναι κριτική, αλλά μια συγκεκριμένη αποτύπωση της εντύπωσης που σου δόθηκε κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. Αρχικά, εντυπωσιάστηκες από τον τίτλο του βιβλίου. «Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης». Αμέσως το μυαλό σου ρίχτηκε σε κάποια χώρα που βρέχεται από την Βόρεια θάλασσα, η από ένα σύμπλεγμα ποταμιών και καναλιών, κάπου στην Κεντρική Ευρώπη. Γυρίζοντας το βιβλίο αριστερόστροφα, διαβάζεις το οπισθόφυλλο. Φαίνεται πως ο συγγραφέας έχει γράψει για την αρχή δέκα διαφορετικών μυθιστορημάτων από δέκα διαφορετικούς συγγραφείς. Μπέρδεμα; Το οπισθόφυλλο, λοιπόν, αναφέρει τα λόγια του Ιτάλο Καλβίνο, όταν παρουσίασε το συγκεκριμένο βιβλίο στο Μπουένος Άιρες. Θέμα του έργου του είναι η δυσκολία ενός Αναγνώστη και μιας Αναγνώστριας να ολοκληρώσουν ένα μυθιστόρημα. Για λόγους που διευκρινίζονται στο δεύτερο μισό του βιβλίου, όπου ο πυκνός καπνός της πλοκής εγκαταλείπει κάπως αυτόν τον ουδέτερο χώρο- αυτόν που στέκεται σιωπηλός κι αόρατος ανάμεσα στα μάτια του Αναγνώστη και στο λευκό χαρτί της σελίδας, πριν την διστακτική εμφάνιση των πρώτων σκέψεων- που μοιράζεται ο Αναγνώστης και ο συγγραφέας μέσω της προβολής λέξεων και συναισθημάτων, και οι δύο κεντρικοί ήρωες της ιστορίας μας αδυνατούν να ολοκληρώσουν την ανάγνωση του μυθιστορήματος γιατί ξαφνικά διακόπτεται η αφήγηση με την παρέμβαση μιας άχαρης λευκής σελίδας. Φαινομενικά πρόκειται για λάθος του εκδοτικού οίκου στην τύπωση του βιβλίου. Ψάχνοντας, επομένως, τη συνέχεια του έργου, ανακαλύπτουν ένα άλλο βιβλίο, το οποίο, σύμφωνα με λεγόμενα πανεπιστημιακών, εκδοτικών οίκων κλπ, αποτελεί τη συνέχεια του. Ωστόσο ανακαλύπτουν πως είναι η αρχή ενός διαφορετικού μυθιστορήματος, το οποίο με τη σειρά του διακόπτεται πάλι από την ίδια λευκή σελίδα. Έτσι, η αναζήτηση μιας όποιας λογικής και λογοτεχνικής συνέχειας οδηγεί στην αρχή δέκα διαφορετικών μυθιστορημάτων από δέκα διαφορετικούς συγγραφείς.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που τρυπάνε το μυαλό σου, είναι μια ακαθόριστη ανησυχία για το παρόν πόνημα. Σκέφτεσαι τις λέξεις που είχες διαβάσει στο οπισθόφυλλο πριν τρία χρόνια. Εφόσον μιλάμε για την αρχή δέκα διαφορετικών μυθιστορημάτων από δέκα διαφορετικούς συγγραφείς, τότε συνειδητοποιούμε πως και το ύφος πρέπει να είναι διαφορετικό μεταξύ των συγγραφέων, αλλά κι όλοι αυτοί να απέχουν υφολογικά από τον Ίταλο Καλβίνο. Ήδη από το πρώτο κεφάλαιο, καταλαβαίνεις πως οι μακροσκελείς προτάσεις, η λεπτομερέστατη περιγραφή του τοπίου ή των δωματίων και των αντικειμένων που τα απαρτίζουν, η υπεραναλυτική καταγραφή συναισθημάτων κι εμπειριών, ενδεχομένως να σε κουράσουν. Ωστόσο, παρά την ενδελεχή παρουσίαση των θαμώνων ενός μπαρ σε έναν ξεχασμένο σταθμό, του σκοταδιού που το περιτύλιγε και των φόβων που καταλάμβανε ανελλιπώς τον ήρωα της πρώτης ιστορίας, εσύ κατάφερνες να μετατρέπεις την συνεχόμενη ροή των προτάσεων σε δικά σου αφηγηματικά τοπία, τα οποία αδιακρίτως επεκτείνονταν σε κάθε καινούργιο δωμάτιο της φαντασίας και, σε πολλές περιπτώσεις, δεν είχαν καμία αντιστοιχία με το αντίστοιχο του συγγραφέα. Έτσι οι μακροσκελείς περίοδοι γίνονταν σκέψεις εκτοξευμένες σε βαθύ ορίζοντα. Σκέψεις που αφορούσαν τους ήρωες ή ακόμα και την ίδια τη λογοτεχνία, η οποία σε θέλει ενεργητικό αναγνώστη. Καμιά φορά, είναι χρήσιμο να πετάς το βιβλίο στην άκρη και να σκέφτεσαι πέρα από το πεδίο που σου παρουσιάζει ο συγγραφέας. Να βλέπεις την αλήθεια του κι άλλες τόσες την ίδια στιγμή, με αποτέλεσμα να τον απορρίπτεις και μετά από λίγο να το ξανασκέφτεσαι, να μαζεύεις το βιβλίο από κάτω, να συνεχίζεις την ανάγνωση και να συνεχίζεις αυτή την συνεχόμενη διαμάχη και μεταβολή συναισθημάτων. Να υπάρχει δηλαδή ένας συνεχής διάλογος μεταξύ αναγνώστη και συγγραφέα μέσω του συντονιστή αυτής της κουβέντας, του βιβλίου. Αυτή η κινητικότητα δείχνει πως η  λογοτεχνία, παρά την υλική υπόσταση των βιβλίων, είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Στο σημείο που έχει το πάνω χέρι και κυριαρχεί, ανατρέπεται και αμφισβητείται, αφού έχει δώσει, όμως η ίδια, την ώθηση στον άνθρωπο να σκεφτεί και να πράξει. Αυτό ακριβώς λοιπόν πετυχαίνει ο Καλβίνο. Για παράδειγμα, σκέψου αναγνώστη, τον Αδάμ και το Θεό στη Καπέλα Σιξτίνα. Ο Αδάμ σε ξεκάθαρα παθητική στάση, με το ένα γόνατο ωστόσο σηκωμένο, περιμένει τη βοήθεια του Θεού, ο οποίος σε διαγώνια θέση απλώνει το χέρι του προς τον Αδάμ. Η τέχνη που σπάει τα δεσμά της παθητικότητας έχει ολοκληρώσει το σκοπό της.

Η ιστορία συνεχίζεται με την περιπέτεια του Αναγνώστη και της Αναγνώστριας, παράλληλα με την ανάγνωση της αρχής των δέκα διαφορετικών μυθιστορημάτων. Φαντάζεσαι πως αυτοί οι παράλληλοι κόσμοι δεν είναι τίποτα άλλο από την αντανάκλαση ειδώλων στο καθρέφτη. Τα είδωλα, οι πράξεις, τα τοπία επαναλαμβάνονται μέχρι το δυσεύρετο βάθος του μυαλού σου. Οι ήρωες μπλέκονται με της μυθιστορηματικές φιγούρες κι εκείνες, με τη σειρά τους, επιστρέφουν στην πραγματικότητα των ηρώων. Πολλές φορές γυρίζεις πίσω σε προηγούμενες σελίδες για να θυμηθείς τι έχει προηγηθεί και σε ποιο αφηγηματικό επίπεδο βρίσκεσαι.

Λένε πως το συγκεκριμένο βιβλίο περιγράφει την χαρά που νιώθει ο αναγνώστης, όταν ξεκινάει την ανάγνωση ενός μυθιστορήματος. Θα μπορούσες να προσθέσεις πως περιγράφει εξίσου την ευεργετική αρχή (έτσι όπως την έχει περιγράψει ο Γκαίτε) συγγραφής ενός μυθιστορήματος, τις σκέψεις και τις τάσεις ενός συγγραφέα παράλληλα με την αγωνία του αναγνώστη. Πως ορίζεται η Λογοτεχνία; Ποια είναι η σχέση αναγνώστη-συγγραφέα; Πως ο κόσμος του συγγραφέα διαφέρει με τον κόσμο που δημιουργεί, αλλά συσσωρεύονται σε μια αποκλειστικά οντότητα στο μυαλό του αναγνώστη;

Θα ήθελες να γράψεις κι άλλα αναγνώστη, όμως η εντύπωση πρέπει να αποτυπώνεται θολά, έτσι ακριβώς όπως την σκιαγραφεί το μυαλό.

 

 

 

Comments 0

Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης

log in

Captcha!
Don't have an account?
sign up

reset password

Back to
log in

sign up

Captcha!
Back to
log in
Choose A Format
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Open List
Open List
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF