Καλβίνο, Ζέη, Γκόρντιμερ, Καμύ, Σαραμάγκου, Καζαντζάκης, Γκαρύ


Με αφορμή τον θάνατο του Φίλιπ Ροθ κι άλλων συγγραφέων, καθώς και μια πρόσφατη συζήτηση για το βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο, «Αν μια νύχτα του χειμώνα, ένας ταξιδιώτης» σκέφτηκα να εναποθέσω κάποιες πρόχειρες σκέψεις για την λογοτεχνία και τον ρόλο της.

Το βιβλίο του Καλβίνο αποτελεί τη χαρά του κάθε βιβλιόφιλου, η αλλιώς περιγράφει την έκσταση κάθε βιβλιόφιλου. Πότε ξεκινά ακριβώς αυτή η επαναλαμβανόμενη έκσταση; Μήπως τη στιγμή που κάποιος αγοράζει ένα βιβλίο; Ενδεχομένως ναι, αλλά η στιγμή όταν και διαβάζει την πρώτη σελίδα, δε συγκρίνεται με καμία. Αυτή ακριβώς η χαρά παρουσιάζεται και στο βιβλίο του Καλβίνο. Η αρχή δέκα διαφορετικών μυθιστορημάτων, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με απρόσμενο τρόπο. Οι σκέψεις, έπειτα, διαδέχονται η μία την άλλη, ενώ τα ερωτήματα δύσκολα βρίσκουν τις απαντήσεις που αναζητούν. Ποιος είναι ο ρόλος της λογοτεχνίας διαχρονικά; Πόσο σημαντική είναι η αρχή ενός μυθιστορήματος; Πόσο δύσκολη είναι η εισαγωγή δέκα διαφορετικών ημιτελών μυθιστορημάτων κι άρα δέκα διαφορετικών τρόπων γραφής;

Η Nαντίν Γκόρντιμερ κάποτε έγραψε το βιβλίο «Ο Μπετόβεν ήταν κατά το 1/16 μαύρος». Προσωπικές σχέσεις, πολιτικές και κοινωνικές αναφορές μπλέκονται εντέχνως σε ένα βιβλίο που οφείλει τον τίτλο του στο πρώτο διήγημα. Ο Ζοζέ Σαραμάγκου μας θυμίζει στο «Περί Φωτίσεως» το πόσο απλό και συνάμα δύσκολο είναι να αντιδράσουμε ενάντια στο πολιτικό σύστημα, να δείξουμε μια «Πολιτική Ανυπακοή», όπως πρέπει να γίνεται όταν μια κυβέρνηση «σπάει» το συμβόλαιο με τους πολίτες, δηλαδή όταν αθετεί τις υποσχέσεις της, σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Θόρω. Πόσο δύσκολη είναι όμως η αντιμετώπιση της αλήθειας; Ο Μερσώ του Αλμπέρ Καμύ επιθυμεί να πεθάνει για την αλήθεια, «ο μόνος Χριστός που μας αξίζει», είχε δηλώσει ο συγγραφέας-φιλόσοφος. Κι ενώ η Μαντάμ Ροζά βασανίζεται από τους εφιάλτες και τις αναμνήσεις της από το Άουσβιτς στο «Η ζωή μπροστά σου» του Ρομέν Γκαρύ, Ο Πέτρος της Άλκης Ζέης συνεχίζει τις βόλτες του κάπου στην κατοχική Αθήνα κι ίσως κάποια στιγμή να βρεθεί στην Κρήτη και να συνομιλήσει με τον Ζορμπά του Καζαντζάκη. Εκείνος μόνο μπορεί να τον καθησυχάσει.

Κι αν η τεχνολογία κι οι καινούργιες ιδέες προσπαθούν να ενεργοποιήσουν και να διευκολύνουν τη συμμετοχή ατόμων σε διαφορετικές δραστηριότητες με σκοπό την ανάπτυξη διαλόγου, αλλά και το ευρύτερο ενδιαφέρον  γύρω από τις παραστατικές ή εικαστικές τέχνες, αυτό δε σημαίνει πως ο διάλογος δεν έχει ήδη ξεκινήσει. Όχι τώρα, αλλά πολλά χρόνια πριν. Ίσως στις βραχογραφίες της προϊστορικής Γαλλίας. Η πένα, το πινέλο, τα πλήκτρα του υπολογιστή ή του αρμονίου, αποτελούν το μέσο εναπόθεσης κάποιων, αρχικά, σκόρπιων σκέψεων. Αυτές βρίσκονταν βαθιά κρυμμένες στο μυαλό κάποιου καλλιτέχνη. Εκεί ξεκινά να τις ερωτεύεται σιγά σιγά κι η αιωνιότητα, όπως είχε αναφέρει ο Γουίλιαμ Μπλέικ. Όμως πότε ξεκινάμε να τις ερωτευόμαστε κι εμείς; Μάλλον, όταν συνειδητοποιήσουμε το πώς γκρεμίζεται το χάσμα ανάμεσα στον κόσμο που έχει φανταστεί ο συγγραφέας και σ’εκείνον που έχει φανταστεί ο αναγνώστης. Η πένα δηλαδή δεν αποτελεί μόνο κυριολεκτικά το μέσο, αλλά και μεταφορικά, όπως ακριβώς κι η παρτιτούρα μιας μουσικής σύνθεσης. Σε αυτό το σημείο, δεν ταυτίζεται μόνο η φαντασία μας με εκείνη του συγγραφέα, αλλά κι οι κόσμοι που πηγάζουν από αυτές, οι ήρωες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, οι κοινωνικές κι οι πολιτικές συνθήκες. Η πραγματικότητα του συγγραφέα αφήνεται πάνω στην πραγματικότητα του αναγνώστη. Ίσως τελικά να μοιάζουν ή να διαφέρουν περισσότερο από όσο φαίνεται. Σε κάθε περίπτωση, η έναρξη ενός αδιάκοπου διαλόγου, για την κοινωνία, την Ιστορία, την πολιτική και τις διαπροσωπικές σχέσεις, μοιάζει αναπόφευκτη. Κι αν σκεφτούμε ότι αυτός ο διάλογος ξεκίνησε από τη γοητεία που μας άσκησε κάποιο βιβλίο, τότε δεν έχουμε παρά να δεχτούμε πως ο έρωτας είναι μια πολιτική πράξη. 

Comments 0

Καλβίνο, Ζέη, Γκόρντιμερ, Καμύ, Σαραμάγκου, Καζαντζάκης, Γκαρύ

log in

Captcha!
Don't have an account?
sign up

reset password

Back to
log in

sign up

Captcha!
Back to
log in
Choose A Format
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Open List
Open List
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF