Ντίκος Βυζάντιος

Γράφει ο Μάνος Βακόνδιος

Το νησί της Άνδρου λόγω των ιδιαίτερα όμορφων παραλίων, των περίφημων μονοκατοικιών ναυτικών με τα πάσης φύσης σχήματα και χρώματα ρόπτρων, της ενδοχώρας, του επιβλητικού αγάλματος του Αφανούς Ναύτη, δημιουργία του γλύπτη Μιχαήλ Τόμπρου, κατέχει ένα σύνθετο, πολιτιστικό μωσαϊκό. Ωστόσο, ένα τέτοιο μωσαϊκό θα έμοιαζε κάπως ανολοκλήρωτο χωρίς το μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλης και Ελίζα Γουλανδρή. Άλλωστε, οι διάφοροι πολιτιστικοί χώροι συνεισφέρουν σε μέγιστο βαθμό στην ανάπτυξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Από το 1988 μέχρι και σήμερα, έχουν λάβει μέρος στο συγκεκριμένο μουσείο πολλές και ενδιαφέρουσες περιοδικές εκθέσεις με αφιερώματα σε καλλιτέχνες όπως τους Henri Matisse, Wassily Kandinsky, Δημήτρη Γαλάνη, Αlberto Giacometti και πολλούς άλλους. Φέτος, πραγματοποιείται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης περιοδική, αναδρομική έκθεση για το καλλιτεχνικό έργο του Ντίκου Βυζάντιου, της οποίας η διάρκεια είναι από 30/6 μέχρι 22/9.

Η έκθεση καταλαμβάνει και τους τρεις ορόφους του κτιρίου που βρίσκεται απέναντι από εκείνο με τις μόνιμες συλλογές. Η έκθεση ακολουθεί χρονολογικά τις ζωγραφικές τάσεις του καλλιτέχνη, οι οποίες είναι διάφορες και ποικίλες.

Το έργο του Ντίκου Βυζάντιου, γιου του ζωγράφου Περικλή Βυζάντιου, είναι άμεσα συνυφασμένο με τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις της εποχής του, γεγονός που είναι εμφανές και στην ίδια την οργάνωση και επιμέλεια της έκθεσης. Για παράδειγμα, στην αρχή της έκθεσης βλέπουμε κάποια από τα πρώτα σχέδια που δημιούργησε την δεκαετία του 1940. Σε ηλικία 16 μόλις ετών έγινε δεκτός στην ΑΣΚΤ, χωρίς εξετάσεις μάλιστα, χάρη σε ένα σχέδιο του που απεικόνιζε παιδιά σε λιμό, στην κατοχική Ελλάδα. Το 1945 φεύγει μαζί με άλλους καλλιτέχνες, φοιτητές και επιστήμονες, για να βρουν άσυλο, στο Παρίσι, ώστε να αποφύγει τις εξοντωτικές συνέπειες του εμφυλίου σπαραγμού. Η έξοδος από την χώρα πραγματοποιήθηκε με το μεταγωγικό Ματαρόα και αποτέλεσε πρωτοβουλία των φιλελλήνων του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, Οκτάβ Μερλιέ και Ροζέρ Μιλιέξ.

Η παραμονή του στο Παρίσι αποτέλεσε χαρακτηριστικό σταθμό στα μεταγενέστερα έργα του, όπου και συνδέθηκε με την Σχολή του Παρισιού και την αφαίρεση μέχρι την δεκαετία του 1970. Στον δεύτερο όροφο της έκθεσης βλέπουμε ζωγραφικά έργα της συγκεκριμένης περιόδου. Σε μικρότερο χώρο στον ίδιο όροφο, παρατηρούμε μια μικρή καλλιτεχνική «διαδρομή», από τα ιμπρεσιονιστικά στοιχεία που εντάσσονται αρμονικά στο έργο του, το οποίο κυρίως απεικονίζει τις γαλλικές λεωφόρους του Παρισιού, στις κυβιστικές τάσεις που δομούν και συνάμα αποδομούν τα αστικά τοπία του. Η αποδόμηση, μάλιστα, κάποιων από τα κυβιστικά του έργα, θυμίζει τεχνοτροπικά κάποια από τα ζωγραφικά έργα του Georges Braque, ενός από τους συνιδρυτές του Κυβισμού. Ωστόσο, αυτός ο μικρός κύκλος των ζωγραφικών έργων που απαρτίζουν τον συγκεκριμένο χώρο, δεν κλείνει με κάποιον πίνακα που απεικονίζει ιμπρεσσιονιστικά ή κυβιστικά το Παρίσι. Ολοκληρώνεται με την απεικόνιση του νησιού της Ύδρας, στο οποίο πήγε ο καλλιτέχνης 10 χρόνια μετά την φυγή του από την Ελλάδα. Η χρήση έντονων χρωμάτων, εξπρεσιονιστικά αποδοσμένα, παραπέμπει σε εκείνη την παραμονή του στο νησί και στο μεσογειακό φως που βίωσε αυτήν την περίοδο. Ο Κυριάκος Κουτσομάλης, επιμελητής της έκθεσης, αναφέρει στον κατάλογό της: «Κυρίαρχο προτέρημά του ήταν η ικανότητα να επιχειρεί υπερβάσεις και να αφουγκράζεται το πνεύμα των καιρών αλλά και η σφοδρή αντισταθμιστική επιθυμία του να παραμένει στέρεα αγκιστρωμένος στο αποθεματικό της καταγωγής του και να ενώνει την πνοή, τη φλόγα και τη μνήμη της πατρίδας του με τον τόπο υποδοχής του, τη Γαλλία».

Στον επόμενο χώρο του συγκεκριμένου ορόφου, βλέπουμε για ακόμα μια φορά αυτήν τη διαρκή σύνδεση με τον γενέθλιο τόπο του. Σχέδια με διάχυτο το μαύρο χρώμα στις ανθρώπινες μορφές, οι οποίες χάνονται πίσω από τις έντονες μαύρες γραμμές που σχεδίασε με μολύβι και κάρβουνο. Η σκιά της περιόδου της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών έχει καλύψει την Ελλάδα, αλλά και το έργο του. Ωστόσο, ανάμεσα στις ανθρώπινες φιγούρες ξεπροβάλλει το άσπρο χρώμα. Η ελπίδα υπάρχει ακόμα και στις πιο σκοτεινές περιόδους. Με αυτά τα έργα, ολοκληρώνεται η περίοδος της Αφαίρεσης και του Ρεαλισμού.

Ο τελευταίος όροφος της έκθεσης είναι αφιερωμένος στα ζωγραφικά έργα από την δεκαετία του 1980 έως τον θάνατο του, το 2007. Ο καλλιτέχνης επιστρέφει στην παραστατικότητα, ενώ τώρα πια η ανθρώπινη παρουσία δεν υπαινίσσεται, αλλά αναδεικνύεται. Οι ανθρώπινες φιγούρες, μανιεριστικά αποδοσμένες (μακριά δάχτυλα, ψιλόλιγνες άκαμπτες μορφές) καλλιεργούν συναισθηματική ένταση, παρά την φαινομενική απουσία έκφρασης στα πρόσωπά τους. Ο Ντίκος Βυζάντιος, αναφερόμενος και στις νεκρές φύσεις της συγκεκριμένης περιόδου, είχε πει: « Στην εποχή μας, κατακλυζόμαστε από έναν χείμαρρο εικόνων που αλληλοαναιρούνται και αλληλοεξουδετερώνονται. Έτσι, η ξαφνική θέα ενός μήλου, ενός κερασιού ή ενός λεμονιού αποτελεί γεγονός μπροστά στο οποίο δεν μπορούμε παρά να σταθούμε. Η ζωγραφική δεν είναι εννοιακή γλώσσα, αλλά ένα βλέμμα που, σε γενικές γραμμές, έχει τη δική του σιωπή, παρόλο που μερικοί πίνακες είναι πιο φλύαροι από άλλους. Δυστυχώς, τον τελευταίο καιρό, ο λόγος έχει παραμερίσει το βλέμμα. Ας ελπίσουμε πως το φαινόμενο αυτό θα είναι προσωρινό».

Η άρτια επιμελημένη, αναδρομική, έκθεση του Ντίκου Βυζάντιου στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Γουλανδρή στην Άνδρο, φέρνει εις πέρας πολύ σημαντικούς στόχους. Να κάνει περισσότερο γνωστό στο Ελληνικό και διεθνές κοινό, το έργο ενός παραγνωρισμένου καλλιτέχνη, να αναδείξει το πολυσχιδές ταλέντο και το ανήσυχο πνεύμα του, παρουσιάζοντας χρονολογικά τις διαφορετικές καλλιτεχνικές φάσεις, οι οποίες ξεπήδησαν από τα γεγονότα διαφορετικών, ταραγμένων περιόδων και να συνεισφέρει στον διαχρονικό διάλογο για την σχέση κοινωνίας-τέχνης.

ManVak

Συγγραφική αποστολή

inner inner
1 δευτ. ανάγνωσης

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΙΔΕΩΝ

vasdrag vasdrag
0 δευτ. ανάγνωσης

JUKEBOX – ΚΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

kikh kikh
1 δευτ. ανάγνωσης

Αφήστε μια απάντηση