Η Ακατοίκητη Γη (Τελευταίο Μέρος)

IX. Το Μεγάλο Φίλτρο 

Γιατί δεν μπορούμε να το δούμε τότε? Στην πρόσφατη πολυσέλιδη εργασία Η μεγάλη Διαταραχή, ο Ινδός συγγραφέας Amitav Ghosh αναρωτιέται γιατί η παγκόσμια υπερθέρμανση και φυσική καταστροφή δεν έχει γίνει ένα από τα κεντρικά θέματα του σύγχρονου μυθιστορήματος – γιατί δεν δείχνουμε ικανοί να αντιληφθούμε την κλιματική καταστροφή, και γιατί δεν είχαμε μέχρι τώρα ένα σωρό από μυθιστορήματα στο είδος το οποίο βασικά φαντάζεται ότι σχεδόν υπάρχει και ονοματίζει «το περιβαλλοντικό μυστήριο». «Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τις ιστορίες που πηγάζουν από ερωτήσεις όπως, “Πού ήσουν όταν έπεσε το Τείχος του Βερολίνου?” ή “Πού ήσουν όταν έγινε η 9/11?”» γράφει. «Θα είναι ποτέ δυνατόν να ρωτήσουμε, στον ίδιο βαθμό, “ Πού ήσουν στα 400ppm?” ή “Πού ήσουν όταν το παγόβουνο Larsen B έσπασε?”». Η απάντηση του: Πιθανόν όχι, επειδή τα διλήμματα και τα δράματα της κλιματικής αλλαγής είναι απλά ασύμβατα με τα είδη των ιστοριών που λέμε στους εαυτούς μας για τους εαυτούς μας, ειδικά στα μυθιστορήματα, όπου τείνουμε να δίνουμε έμφαση στο ταξίδι μιας ατομικής συνείδησης αντί από το δηλητηριώδες μίασμα της κοινωνικής μοίρας.

Φυσικά η τύφλωση δεν θα διαρκέσει – ο κόσμος που ετοιμαζόμαστε να κατοικήσουμε δεν θα μας αφήσει. Σε έξι βαθμούς θερμότερο πλανήτη, τα οικοσυστήματα της Γης θα βράζουν με τις τόσες φυσικές καταστροφές που θα αρχίσουμε να τα αποκαλούμε «καιρός»: ένα σταθερό σμήνος από ανεξέλεγκτους τυφώνες και ανεμοστρόβιλους και πλημμύρες και ξηρασίες, ο πλανήτης επιτέθηκε πολύ συχνά με κλιματικά συμβάντα που, όχι πολύ πριν, εξαφάνισαν ολόκληρους πολιτισμούς. Οι δυνατότεροι τυφώνες θα έρχονται πιο συχνά και θα πρέπει να εφεύρουμε νέες κατηγορίες για να τους περιγράψουμε· οι ανεμοστρόβιλοι θα γίνουν μακρύτεροι και πλατύτεροι και θα χτυπούν πολύ πιο συχνά, και το χαλάζι θα τετραπλασιαστεί σε μέγεθος. Οι άνθρωποι συνήθιζαν να παρατηρούν τον καιρό για να προβλέψουν το μέλλον· προχωρώντας, θα δούμε στην οργή του την εκδίκηση του παρελθόντος. Νεότεροι νατουραλιστές μιλούσαν συχνά για το «βάθος του χρόνου» – η αντίληψη που είχαν, μελετώντας το μεγαλείο εκείνης της κοιλάδας ή εκείνης της χερσαίας λεκάνης, για την βαθυστόχαστη αργοπορία της φύσης. Αυτό που μας περιμένει μοιάζει με αυτό που αναγνώρισαν οι Βικτοριανοί ανθρωπολόγοι ως «dreamtime», ή «everywhen»: η σχεδόν μυθική εμπειρία, που περιγράφεται από του Αβορίγινες Αυστραλούς, του να αντιμετωπίζεις, την παρούσα στιγμή, ένα άχρονο παρελθόν, όταν πρόγονοι, ήρωες και ημίθεοι συνωστίζονται σε μια επική σκηνή. Μπορείς ήδη να το δεις βλέποντας αποσπάσματα ενός παγόβουνου να καταρρέει μέσα στη θάλασσα – ένα συναίσθημα όταν η ιστορία συμβαίνει μονομιάς. 

 

Συμβαίνει. Πολλοί άνθρωποι εκλαμβάνουν την κλιματική αλλαγή σαν μια μορφή ηθικού και οικονομικού χρέους, συσσωρευμένο από την αρχή της Βιομηχανικής Επανάστασης και τώρα έρχεται να ξοφλήσει μετά από μερικούς αιώνες – μια χρήσιμη προοπτική, κατά κάποιον τρόπο, αφού από τότε που άρχισε η καύση του άνθρακα στην Αγγλία του 18ου αιώνα άναψε το φυτίλι από όσα ακολούθησαν. Αλλά περισσότερο από τον μισό άνθρακα που η ανθρωπότητα έχει εκπνεύσει στην ατμόσφαιρα σε ολόκληρη την ιστορία της έχει εκπέσει από τις τελευταίες τρεις δεκαετίες· από το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου, το νούμερο είναι 85%. Το οποίο σημαίνει ότι, στη διάρκεια μιας μόνο γενιάς, η παγκόσμια υπερθέρμανση μας έχει φέρει στο χείλος της πλανητικής καταστροφής και η ιστορία της αποστολής καμικάζι του πλανήτη από τη βιομηχανία, είναι επίσης η ιστορία μιας μόνο γενιάς. Για παράδειγμα, του πατέρα μου: γεννήθηκε το 1938, ανάμεσα στις πρώτες αναμνήσεις του είναι ο βομβαρδισμός του Περλ Χάρμπορ και η μυθική Αεροπορία από τις προπαγανδιστικές ταινίες που ακολούθησαν, ταινίες που χρησιμοποιήθηκαν και ως διαφημίσεις για την Αμερικάνικη-ιμπεριαλιστική-βιομηχανική δύναμη· και μεταξύ των τελευταίων του αναμνήσεων η κάλυψη των απεγνωσμένων της συμφωνίας του Παρισιού να τραγουδούν μέσα από τα δορυφορικά κανάλια, πέθανε από καρκίνο του πνεύμονα τον περασμένο Ιούλιο. Ή της μητέρας μου: γεννημένη το 1945, από Γερμανούς Εβραίους που έφυγαν από τις καπνοδόχους μέσα από τις οποίες οι συγγενείς της αποτεφρώθηκαν, τώρα απολαμβάνει τα 72α γενέθλια της σε ένα Αμερικάνικο παράδεισο φιλοξενίας, ένα παράδεισος που υποστηρίζεται από τις αλυσίδες εφοδιασμού ενός βιομηχανοποιημένου ανεπτυγμένου κόσμου. Καπνίζει τα 57 από αυτά τα χρόνια, χωρίς φίλτρο. 

Ή των επιστημόνων. Μερικοί από τους άντρες που αναγνώρισαν πρώτοι ότι το κλίμα αλλάζει (και δοσμένης της γενιάς, αυτοί που έγιναν διάσημοι ήταν άντρες) είναι ακόμη ζωντανοί· μερικοί εργάζονται ακόμη. O Wally Broecker είναι 84 χρονών και οδηγεί προς την δουλειά του στο Lamont-Doherty Earth Observatory κατά μήκος του ποταμού Hudson καθημερινά από την Άνω Δυτική Πλευρά. Όπως οι περισσότεροι από αυτούς που πρώτοι σήμαιναν τον κώδωνα κινδύνου, πιστεύει και αυτός ότι κανένα ποσοστό μείωσης των εκπομπών δεν μπορεί από μόνο του να βοηθήσει ώστε να αποφύγουμε ουσιαστικά τον κίνδυνο. Αντίθετα, εναποθέτει τις ελπίδες του στην συλλογή άνθρακα – μια αδοκίμαστη τεχνολογία για να εξάγουμε άνθρακα από την ατμόσφαιρα, που όπως εκτιμά ο Broecker θα κοστίσει τουλάχιστον μερικά τρισεκατομμύρια δολάρια – και ποικίλες μορφές της «γεωμηχανικής», το όνομα που έδωσαν σε μια πληθώρα από προηγμένες τεχνολογίες τόσο εξελιγμένες που πολλοί επιστήμονες προτιμούν να τις θεωρούν ως όνειρα, ή εφιάλτες, εμπνευσμένες από την επιστημονική φαντασία. Έχει αφοσιωθεί κυρίως σε αυτό που ονομάζουν η προσέγγιση του αεροζόλ – διασκορπίζοντας αρκετό διοξείδιο του θείου στην ατμόσφαιρα ώστε όταν μετατραπεί σε θειικό οξύ, θα καλύψει το ένα πέμπτο του ορίζοντα και θα ανακλά πίσω το 2% των ηλιακών ακτίνων, αγοράζοντας λίγο ακόμα χρόνο στον πλανήτη, σοφό. «Φυσικά, αυτό θα έκανε τα ηλιοβασιλέματα πολύ κόκκινα, θα άσπριζε τον ουρανό, και θα έκανε περισσότερη όξινη βροχή» είπε. «Αλλά πρέπει να δεις το μέγεθος του προβλήματος. Πρέπει να προσέξεις πριν πεις ότι το τεράστιο πρόβλημα δεν πρέπει να λυθεί επειδή η λύση θα επιφέρει άλλα μικρότερα προβλήματα.» Δεν θα είναι εδώ για να το δει, μου είπε. «Αλλά στη διάρκεια ζωής σου…»

Ο Jim Hansen είναι ένα άλλο μέλος αυτής της γερασμένης γενιάς. Γεννημένος το 1941, έγινε κλιματολόγος στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, ανέπτυξε το πρωτοπόρο «Μοντέλο Μηδέν» για πρόβλεψη της κλιματικής αλλαγής, και αργότερα έγινε ο επικεφαλής για την κλιματική έρευνα στη ΝASA, όπου έφυγε μετά από πιέσεις, αφού ήταν ακόμη δημόσιος υπάλληλος, και κατάθεσε μια αγωγή εναντίον της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για απραξία προς την υπερθέρμανση ( κατά τη διάρκεια συνελήφθη μερικές φορές για διαμαρτυρία, επίσης). Η αγωγή, η οποία κατέληξε συλλογική με την ονομασία Η Εμπιστοσύνη των Παιδιών μας και συχνά περιγράφεται ως «τα παιδιά εναντίον της κλιματικής αλλαγής», είναι βασισμένη σε μια έφεση για την ρήτρα ίσης προστασίας, ονομαστικά, που αν αποτύχει να λάβει δράση για την υπερθέρμανση, η κυβέρνηση καταπατά με το να επιβάλλει τεράστια έξοδα στις επόμενες γενεές. Η δίκη είναι προγραμματισμένη για το χειμώνα στο επαρχιακό δικαστήριο του Όρεγκον. Ο Hansen πρόσφατα έχει παρατήσει τη λύση του προβλήματος αποκλειστικά μέσο φορολογίας στις εκπομπές, όπου ήταν και η προτιμώμενη προσέγγιση του, και έχει αρχίσει να υπολογίζει το συνολικό κόστος της προσέγγισης που απαιτεί συλλογή άνθρακα από την ατμόσφαιρα. 

O Hansen άρχισε την καριέρα του μελετώντας την Αφροδίτη, ο οποίος κάποτε ήταν ένας πλανήτης που μοιάζει πολύ με τη Γη με πολλά νερά ικανά να φιλοξενήσουν ζωή πριν η ραγδαία κλιματική αλλαγή τον μετατρέψει σε ένα άγονο και ακατοίκητο πλανήτη κλεισμένο μέσα σε ένα τοξικό αέρα· στα 30 του άλλαξε κατεύθυνση και άρχισε να μελετά τον πλανήτη μας, απορημένος γιατί να κοπιάζει να εξερευνήσει κάποιο πλανήτη στο ηλιακό μας σύστημα που να δέχεται μια ραγδαία περιβαλλοντική αλλαγή όταν μπορεί να το δει τριγύρω του στον πλανήτη πάνω στον οποίο στέκεται. «Όταν γράψαμε την πρώτη εργασία μας γι’ αυτό, το 1981», μου είπε, «Θυμάμαι να λέω σε έναν από τους συνεργάτες μου “Αυτό θα είναι πολύ ενδιαφέρον. Κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της καριέρας μας, θα δούμε αυτά τα πράγματα να αρχίσουν να συμβαίνουν. ’’».

Μερικοί από τους επιστήμονες στους οποίους έχω μιλήσει προτείνουν την παγκόσμια υπερθέρμανση ως τη λύση του διάσημου παράδοξου του Φέρμι, το οποίο ρωτά, αν το σύμπαν είναι τόσο μεγάλο, τότε γιατί δεν έχουμε έρθει σε επαφή με κάποιο ευφυή οργανισμό μέχρι τώρα? Η απάντηση, θεωρούν, είναι ότι ο φυσικός χρόνος ζωής ενός πολιτισμού είναι μόνο μερικά χιλιάδες χρόνια, και ο χρόνος ζωής ενός βιομηχανικού πολιτισμού ίσως είναι μόνο μερικές εκατοντάδες χρόνια. Σε ένα σύμπαν ηλικίας τόσων δισεκατομμυρίων χρόνων, με ηλιακά συστήματα απομακρυσμένα τόσο και από το χρόνο όσο και από το χώρο, οι πολιτισμοί πιθανόν γεννιούνται και αναπτύσσονται και πεθαίνουν τόσο γρήγορα που δεν μπορούν να εντοπίσουν ο ένας τον άλλο. Ο Peter Ward, ένας χαρισματικός παλαιοντολόγος μεταξύ αυτών που είναι υπεύθυνοι για την ανακάλυψη ότι οι μαζικές εξαφανίσεις του πλανήτη ήταν αποτέλεσμα θερμοκηπικών αερίων, αποκαλεί αυτό το «Μεγάλο Φίλτρο» : «Οι πολιτισμοί ακμάζουν, αλλά είναι ένα περιβαλλοντικό φίλτρο που προκαλεί τον θάνατο τους και τη γρήγορη εξαφάνιση τους», μου είπε. «Αν κοιτάξεις στον πλανήτη Γη, το φιλτράρισμα που είχαμε στο παρελθόν βρίσκεται σε αυτές τις μαζικές εξαφανίσεις.» Η μαζική εξαφάνιση που ζούμε τώρα μόλις έχει αρχίσει· μας περιμένει ακόμα πολύς θάνατος. 

Ωστόσο, παραδόξως, ο Ward είναι ένας από τους αισιόδοξους. Όπως και ο Broecker και ο Hansen και πολύ άλλοι από τους επιστήμονες στους οποίους έχω μιλήσει. Δεν έχουμε αναπτύξει και πολύ κάποια ουσιαστική θρησκεία γύρω από το θέμα της κλιματικής αλλαγής που να μας παρηγορεί, ή να μας παρέχει κάποιο σκοπό, στο πρόσωπο της εξαφάνισης που έρχεται. Αλλά οι κλιματικοί επιστήμονες έχουν ένα παράξενο είδος πίστης: Θα βρούμε ένα τρόπο να ανταπεξέλθουμε της θέρμανσης, λένε, επειδή πρέπει να το κάνουμε. 

Δεν είναι εύκολο να γνωρίζουμε πόσο καθησυχαστικό είναι από αυτή την αόριστη βεβαιότητα, και πόσο να αναρωτιόμαστε αν είναι μια άλλη μορφή αυταπάτης· για να λειτουργήσει η κλιματική αλλαγή ως παραβολή, φυσικά, κάποιος πρέπει να επιζήσει για να πει την ιστορία. Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι για να φτάσουμε τους στόχους του Παρισιού, μέχρι το 2050, οι εκπομπές άνθρακα από την ενέργεια και τη βιομηχανία, που συνεχώς αυξάνονται, πρέπει να μειώνονται στο μισό κάθε δεκαετία· εκπομπές από τη χρήση ξηράς (αποψίλωση των δασών, λιπάσματα, κλπ) θα πρέπει να μηδενιστούν· και θα πρέπει να εφεύρουμε τεχνολογίες για εξαγωγή, κάθε χρόνο, το διπλάσιο άνθρακα από την ατμόσφαιρα από όσο εξάγουν τα φυτά όλου του πλανήτη σήμερα. Παρ ‘όλα αυτά οι επιστήμονες έχουν τεράστια αυτοπεποίθηση στην εξυπνάδα των ανθρώπων – μια αυτοπεποίθηση πιθανόν ενισχυμένη από την εκτίμηση τους για την κλιματική αλλαγή, που είναι, στην τελική, μια εφεύρεση του ανθρώπου, επίσης. Επισημαίνουν το πρόγραμμα Απόλλο, την τρύπα του όζοντος που καλύψαμε στη δεκαετία του 80’, το πέρασμα του φόβου της αμοιβαίας καταστροφής. Τώρα έχουμε βρει τρόπο να προκαλέσουμε τη δική μας αποκάλυψη, και σίγουρα θα βρούμε τρόπο να βγάλουμε τους εαυτούς μας εκτός, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Ο πλανήτης δεν είναι συνηθισμένος να προκαλείτε με αυτό το τρόπο και τα κλιματικά συστήματα είναι σχεδιασμένα να μας πληροφορούν για τις αλλαγές τους μετά από αιώνες ή χιλιετίες αποτρέποντας μας – ακόμα και αυτούς που παρακολουθούν στενά το πρόβλημα – από το να αντιληφθούμε πλήρως τη ζημιά που έχει ήδη γίνει στον πλανήτη. Αλλά όταν πραγματικά δούμε τον κόσμο που φτιάξαμε, λένε, θα βρούμε επίσης και έναν τρόπο να τον κάνουμε βιώσιμο. Για αυτούς, η εναλλακτική είναι απλά αδιανόητη.

Είμαστε σε πόλεμο με τη φύση. Αν κερδίσουμε, χαθήκαμε. Hubert Reeves

* Το άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό New York Magazine στις 10 Ιουλίου 2017. Ο συγγραφέας του είναι ο David Wallace-Wells.

Εδώ ανεβάζω την πλήρη έκδοση του άρθρου μαζί με συνεντεύξεις από τους επιστήμονες:

http://nymag.com/intelligencer/2017/07/climate-change-earth-too-hot-for-humans-annotated.html?gtm=bottom&gtm=top

NtinosLo

5 Fvck – Στέφανος Λίβος

iatridis iatridis
0 δευτ. ανάγνωσης

Χριστούγεννα τότε, και τώρα…

InnerVoice InnerVoice
0 δευτ. ανάγνωσης

ΠΕΡΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

vasdrag vasdrag
0 δευτ. ανάγνωσης

Αφήστε μια απάντηση